HAVALANDIRMA BİLGİLERİ

Kapalı işyerleri günde en az bir defa bir saatten aşağı olmamak üzere baştan başa havalandırılacaklardır. Ayrıca işçilerin çalışma saatlerinde işin özelliğine göre, havanın sağlığa zararlı bir hal almaması için sık sık değiştirilmesi gereklidir. Şu kadar ki, iş sırasında yapılan bu havalandırmada işçileri etkileyecek hava akımları önlenecek yahut kış mevsiminde sıcaklık birdenbire çok aşağı hadlere düşürülmeyecektir.
Toz, buğu, duman ve fena koku çıkaran işlerin yapıldığı yerlere, bunları çekecek yeterlikte bacalar ve menfezler yapılacak ve yapılan işin niteliğine göre bu tedbirlerin yetmediği hallerde diğer teknik tedbirler alınacaktır.
Boğucu, zehirli veya tahriş edici gaz ve duman meydana gelen işyerlerinde, işçilerin hayat ve sağlıklarının tehlikeye girmemesi için, havalandırma tesisatı yapılacak ve işçilere ayrıca yapılan işin özelliğine göre maske ve diğer koruyucu araç ve gereçler verilecektir. (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde:21)

İşyerlerindeki cihaz, alet, tezgâh, makine ve tesislerden çıkan toz, duman, buğu, ısı, gaz ve koku, çalışılan ortama yayılmadan, uygun aspirasyon tesisatı ile çıktığı yerden emilerek dışarı atılacaktır. (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde:191)

İnsanlar,uzun süre bir ortamda kaldıkları zaman,solunum yolu ile içerdeki havaya Karbondioksit , terleme yolu ile de nem ve vücutlarından kötü kokulu toksinleri verir.
Zaman geçtikçe hava ağırlaşır.Bundan başka , yaşanılan mahallerdeki eşya ve malzemeler de
Etrafa koku yayarak havanın ağırlaşmasına sebep olurlar.Uzun süre kapalı kalan Emtia depoları,evlerin de iç ortam havası ağırlaşır ve insanlar bazen nefes almakta zorluk çeker.Dünya Standartlarına göre, insanların bulunduğu ortamda Karbondioksit oranı
On binde üç’ü geçmemesi , nemin de %50 seviyelerinde olması gerekir.

a.Lokal Havalandırma :
Büro, ofis, yaşam odası gibi yerlerin havalandırılmasıdır.Bu iş için genellikle tek başına çalışan ve duvar veya cama takılabilen 220V gerilimli elektrik motorlu basit aspiratörler kullanılır.Kanal tesisatı yoktur.

b. Merkezi Havalandırma ;
Bilhassa insanların yoğun bulunduğu ortamların tamamı tek merkezden havalandırılması için yapılan iştir.Bu iş için genellikle Hücreli aspiratör, kanal tesisatı kurulur.
c. Davlumbaz Havalandırması :
Bu bilhassa yanar ocaklar üzerine davlumbaz kurulması ve ocak gazının hava kanalları ile dışarı atılması işidir.Halk arasında havalandırma bilinir.Aslında yanık gazların dışarı atılmasıdır.

KLİMA ;Havalandırmanın gelişmiş şeklidir. Bilhassa insanların rahat yaşaması için çalışma alanlarının veya yaşadıkları yerlerin hava şartlarının konfor seviyesinde sağlanması işidir. Burada soğutma tesisatı ve hava kanalları kurulur.Kanallar genellikle izolelidir.

a. Lokal havalandırma;
Bilhassa tekli büro veya odalar için geçerlidir.Duvar veya cama 220V çalışan aspiratörler monte edilerek yapılır.

b. Merkezi havalandırma :
Merkezi Havalandırma ikiye ayrılır;
1. Tek Hatlı Havalandırma Kanal Tesisatı:
Küçük ölçekli havalandırma tesisatlarında sadece emiş hava kanalları döşemek yeterlidir.İçeriden hava aldığınız zaman, dışarıdan içeri hava akımı olur.Bunu sağlamak için de yan duvarlara içeri hava girmesi için menfezler konur.
2. İki Hatlı Havalandırma Kanal Tesisatı :
Havalandırma yapılacak mahal insanların müşterek kullanım alanı ise;(örneğin spor salonu, toplantı salonu,sinema, konser salonları v.s.) bu durumda ortamdan hem hava almak hem de içeriye filitre edilerek toz ve toprağından arındırılmış taze hava vermek gereklidir. mühendislik hesapları yapılarak kanal projeleri çizilip tatbik edilir.

NOT: Yukarıda bahsettiğimiz havalandırma kural ve sistemleri hastanelerin Ameliyathaneleri için uygulanamaz.Çünkü ,Ameliyathane havalandırma ve klima hesabı özel işlemdir.Hava kanallarının hijyenik,ekipmanların zaman,zaman yıkanır olması ve hava kanallarının sızdırmazlığının tam olması gerekir.Uzmanlık işidir.

Havalandırma tesisatında kullanılan ekipmanlar, havalandırmanın lokal veya merkezi oluşuna göre ;
a. Aspiratör,Vantilatör…
b. Galvaniz hava kanalları (emme hattı-basma hattı)
c. Hava emme ve basma menfezleri
d. Fleks hortumlar
e. Hava kanalları taşıyıcı konsollar,flanşlar,köşe parçaları,bantlar
f. Gerekli olan yerde sesi kesmek için taş yünü levhalar.
g. Hücreli aspiratör veya vantilatör taşıyıcı çelik konstrüksiyon.

Bir mahalle saatte ne kadar hava basılıp alınacağına aşağıdaki hususlar etki eder;
1. mahallin hacmi…(m3)
2. Mahallin kullanılış
3. Mahaldeki insan sayısı..
4. Mahaldeki insanların aktiviteleri.
5. İç mekandaki mefruşat ve malzemeler..
6. Mahallin mutfak,wc v.s. gibi kullanım alanlarına yakınlığı..

Bunların nedenlerini açıklayalım;

1. Mahallin Hacmi Nasıl Etki Eder ?
Havalandırmanın basit hesaplamasında mahallin hacmi öncelikle bilinir ve bu hacmi saatte ne kadar temiz hava ile doldurup boşaltılacağı kabul edilir.Buna hava değişim katsayısı denir. Bu katsayı, mahallin cinsine
göre min.7 kez max…20 kez olacak tarzda değişir.Örneğin , bürolarda bu oran küçük iken , toplantı salonları, restoran v.s. gibi umuma açık yerlerde bu oran yüksektir.

2. Mahallin Kullanış Amacı Nasıl Etki Eder ?
Restoranları düşünürsek, devamlı olarak sıcak yemek kazanlarından yükselen buhar ve mutfağın servis alanlarına yakınlığı ortamdaki havanın ağır ve yemek kokularının yayıldığı bir yer olmasına vesiledir.Burada küçük bir hacim katsayısı havalandırma için yeterli olmaz.Oysa, bir büroda veya bir banka şubesinde insan sayısı kabul edilebilir düzeydedir, dolayısıyla katsayı küçülür.

3. Mahaldeki İnsan Sayısı Nasıl Etki Eder ?
İnsan sayısı ne kadar fazla ise katsayı o denli yükselir.İnsan sayısı az ise katsayı düşer.Ancak, mahal emtia deposu ise, içerideki malın cinsi hava değişim katsayısını etkiler. Çoğunlukla depoda uzun süre kalan emtia etrafa koku verir.

4. Mahaldeki İnsan Aktiviteleri Nasıl Etki Eder ?
Resmi büroları düşünelim.Burada insanlar , işlemleri için sıra bekler.Ya oturur veya işleminin yapıldığı masa cıvarında durur.Yani aktivitesi yavaştır.Oysa bir Jimnastik salonunu düşünelim.İnsanlar devamlı hareket halinde ve bol bol terlemektedirler.Bu salonun havası çok ağırdır.Dolayısıyla örnek verdiğimiz resmi büro ile jimnastik salonu aynı hacimde olsalar bile insanların aktivitelerinden dolayı saatteki hava değişim katsayıları eşit değildir.

5. İç Mekandaki Mefruşat ve Malzemeler Nasıl Etki Eder ?
İç mekanlarda kullandığımız eşyalar Tekstil ürünleri içerir.Bu ürünler işlem sırasında pek çok kimyasal işlemlerden geçmiştir.Ya boyanmıştır veya ağır kimyasal solüsyon ile işlenmiştir. Bu ürünler zaman içerisinde ortama sözünü ettiğimiz kimyasalların kokularını bırakır.Dolayısıyla havalandırmada bunu göz önüne almak gerekir.

6. Mahalin, Mutfak, WC gibi Kullanım Alanlarına Yakınlığı Nasıl Etkiler ?
Mahal, mutfağa yakın ise, içeriye yemek kokuları girecektir.Keza aynı şey wc’ler için de geçerlidir.Dolayısıyla havalandırma yaparken mahal ve mutfak havalandırması ayrı ayrı bilhassa wc havalandırması tek başına bağımsız yapılmak zorunluluğu vardır.

DERBY KOKUSUNU ALMAK ;
Halk arasında Havalandırma olarak bilinir.Aslı ise İnsan hayatı için tehlike arz eden gazların aspiratör ve kanal sistemi ile çalışma yerinden toplanıp atılmasıdır.Bu gazların insanların yaşadığı ortamda en fazla ne kadar olması gerektiği Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından standartlaştırılmıştır.Hesaplanması, Havalandırmadan tamamen farklıdır. Mühendislik hesaplamaları ve proje çizimleri gerektirir. Gerek kimya sanayinde İzopropil alkol,etilalkol,stiren v.s. gibi isimlendirilen kimyasal gazlar ,gerekse ayakkabı imalat sanayiinde kullanılan Derby ,Patex v.s gibi solventlerin buhar yoğunlukları havanın yoğunluğundan 2.5-3 kat fazladır.Bunun anlamı bu gazların yukarıdan geçen kanallar üzerine menfez monte edilip emilerek dışarı atılmasının mümkün olmadığıdır. Ancak, gazların emme menfezlerini zemine çok yakın montaj etmek gerekir.Hava hızı da normal havalandırma işlemindeki hızdan fazladır.Kanal tesisatında, en uzaktaki menfezden aspiratör bağlantısına kadar bütün birleşim noktalarında basınçlar ve kanal basınç düşümleri hesaplanmalıdır.Yoksa , hava kanalları ile sadece hava çekilir.Solvent buharları ve diğer gazlar ise zeminde kalır.

KAYNAK DUMANLARINI DIŞARI ATMAK:
Sürekli kaynak yapılan işletmelerde kaynak yapan insanı ve çevresini zehirli gazlardan korumak için iş esnasında ortaya çıkan dumanın oradan kanal ile emilerek uzaklaştırılması gerekir.
Kaynak dumanı kansorejendir. Solunması tehlikelidir.Bu sistemler de iki şekilde kurulur;
1.Lokal Kaynak Dumanı Atma Tesisatı :
Bilhassa işletmelerde Akrobat kollu ucunda kendi aspiratörü olan kaynak dumanını emiş sistemleridir. Herbir kaynak bölgesine bir adet konulması gerektiğinden pahalı sistemlerdir.
Ayrıca akrobat kol en az 180 derece dönmesi ve 6 m. Uzağa kadar uzanması gerekir.

2.Merkezi Kaynak Dumanı Atma Tesisatı :
İşletmede kaynak yapılan yerler plan üzerinde tespit edilerek, merkezi ana kanallar ile Aspiratör tarafından dumanların emilip dışarı atılması işidir.Havalandırmada yapılan basit hesaplamalar (İşyerinin hacmini 10-12 kez çarparak hava miktarını tespit etmek v.s gibi) bu işte geçerli değildir. Mühendislik hesaplamaları gerektirir.En uçtaki kaynak ağzından aspiratöre kadar tüm kanal hattı tek tek ele alınıp basınç kayıpları hesaplanması zorunludur.

Kaynak Yapılırken Çıkan Toz ve Gazlar…
Zararlı kaynak gazlarının çalışanlar tarafından teneffüs edilmeden iş ortamı dışına atılması esastır.Kaynak işlerinde ortama yayılan kaynak gazları sağlığımız için zararlı gazlardır. Bu nedenle kaynak yapılan yerlerde çıkan gazların ortama yayılmadan, çalışan tarafından teneffüs edilmeden ortam dışıjna atılması sağlanmalıdır.

Kaynak İşleri…
Yine kaynak gazlarının ortam dışına atıldığı güzel bir uygulama, Tozları emici hortum kullanılarak çıkış noktasından emilmesi sağlanmakta..

Asbest Tozları…
Toz Çıkaran işler diğer çalışmalarla aynı bölümlerde yapılmamalıdır. Asbest gibi tehlikeli kimyasal maddelerle yapılan çalışmalarda işçilerin sağlık ve güvenliği yönünden riskler ile ilgili gerekli önlemler alınacak ve en az düzeye indirilecektir. (Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik Madde:7,8/a; Kansorejen ve Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik Madde:7)
Havalandırma Sisteminin Kontrolü:
İşyerlerindeki havalandırma sistemlerinin periyodik kontrolleri Yapılmalıdır. Havalandırma tesisatının günlük bakım ve temizliği ile 3 ayda bir de genel kontrol ile temizliği yapılacak ve onarımlardan sonra, tesisatın kuruluş karakteristiği bozulmayacaktır. Havalandırma sisteminin debisi ölçülerek aktif olup olmadığı tespit edilecektir. (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde:200)

TALAŞ TOPLAMAK;
İş yerlerinin verimini arttırmak için çalışma esnasında makine veya tezgahlardan çıkan malzeme talaş veya tozlarının emme ağızları ile toplanıp merkezi Kanal tesisatı ile aspiratör tarafından taşınması ve uygun yerde bu talaşların naylon torba veya depoda toplanmasını sağlamak için yapılan iştir.
İki şekilde yapılır;
1. Lokal Talaş Toplama :
Çok küçük güçte aspiratörler ile tek bir makineden hemen makine yanına yerleştirilen ünite ile toz ve talaşların emiş hunisi ile aspiratör tarafından alınıp naylon torbaya doldurulması işidir.Bu aspiratörler genellikle 0.75 Kw ile 1.1 KW arasındadır.Her bir makineye bir adet veya ikili olarak tesis edilirler.
2. Merkezi Talaş Toplama :
Tamamen Mühendislik hizmeti gerektiren tesisatlardır.Çünkü , talaşların yoğunluğu havanınkinden çok fazladır ve hava kanallarındaki taşıma hızlarının ve kanal sürtünme kayıplarının çok iyi hesaplanması gerekir. Talaş çıkaran makineler işyerinde birden fazla ise ( Polisaj atelyeleri, Marangozhaneler, taşlama atelyeleri v.s.) Yuvarlak galvaniz hava kanallı merkezi tesisat döşenerek aspiratör ile talaşlar toplanır.Bu tesisatın ucunda ;
Duruma göre Torba Filtre Ünitesi veya Siklonlar yer alır.Eğer toplanacak talaş iriliği fazla ise kuru malzemeler için genellikle Siklonlar tercih edilir.Çünkü Siklonlar basittir ve hiç arıza yapmadan uzun süre kullanılırlar.Fakat siklon hesaplarının da iyi yapılmış olması gerekir.Yoksa siklon çıkışında toz kaçırarak tekrar ikinci bir toz torba filitre ünitesine ihtiyaç duyulur. Eğer toz ve talaş çok ince ise ( örneğin un gibi..) o zaman toz torba talaş toplama ünitesi veya jet pulse ( Ters basınçlı hava ile torbaları zaman zaman temizleyen üniteler.)filitre ünitesi kullanmak mecburiyeti vardır.Jet pulse filtre ünitesi ayrıca 6.5-7 atü basınçlı hava sağlayacak sisteme de ihtiyacı vardır.Bu sistemlerin önce çok iyi projelendirilmeleri gerekir.Boru tesisatı da özelliklidir.
Borularda hiçbir zaman talaş kalmaması için boru montajında meyil vermek ve branşman bağlantılarınıçok iyi yapmak lazımdır.
Galvaniz Yuvarlak boruların flanş ile birleştirilerek montajlanması bu işin vazgeçilmez tarafıdır.

Kimyasallardan çıkan koku ve buharın ortama yayılmaması için kapaklarınınn sürekli kapalı tutulmaları sağlanacaktır. Tehlikeli Kimyasal Maddelerle Çalışmalar teknolojik gelişmeler de dikkate alınarak uygun yöntemlerle yapılacak, uygun makine ve ekipman sağlanacaktır. Buğu, duman çıkaran işlerin yapıldığı yerlere, bunları çekecek yeterlikte bacalar ve menfezler yapılacak işin niteliğine göre bu tedbirlerin yetmediği hallerde diğer tedbirler alınacaktır. (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde:21, Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik Madde: 8/b-2)
Tabanca Boyacılığı İşlerinde:
Tabanca boyacılığı, tecrit edilmiş özel bölümlerde her türlü güvenlik tedbirleri alınmış olarak yapılacaktır.
(İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde:166)
Küçük veya orta boydaki parçaların püskürtme ile boyanması veya verniklenmesi, uygun kapalı bölümlerde veya uygun davlumbazlar altında yapılacak, boyacı, daima bölüm veya davlumbazların dışında bulunacaktır.
Boyacının bölüm ve davlumbaz dışında bulunması teknik nedenle sağlanmadığı hallerde boya gaz ve buharı, uygun şekilde dışarı çekilecek veya su perdesi kullanılacak yahut işçilere temiz hava maskesi gibi uygun kişisel korunma araçları verilecektir.
(İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde:167)

Tabanca boyası yapılan tesislerde boyanacak veya verniklenecek metal parçalar, boyama hücrelerinin bütün metal kısımları ile davlumbazlar, kaplar, emme tertibatı ve boya tabancaları uygun bir şekilde topraklanmış olacaktır.
(İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde:340)